81. rocznica rozbicia więzienia w Kielcach. Uczczono pamięć Antoniego Hedy „Szarego”

Na Wzgórzu Zamkowym w Kielcach odbyły się obchody 81. rocznicy rozbicia więzienia przez oddziały Antoniego Hedy „Szarego”. To jedno z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii miasta – w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 roku z więzienia uwolniono 354 z 479 osadzonych. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele władz, kombatanci oraz mieszkańcy, dla których pamięć o tamtych wydarzeniach wciąż jest żywa.

Brawurowa akcja na oczach komunistycznych służb

Rozbicie więzienia w Kielcach było operacją wymierzoną w system represji, który po wojnie umacniał się w regionie. W mieście stacjonowały wówczas garnizony UB, MO, Armii Czerwonej oraz 8 specjalny pułk KBW. Mimo to oddziały dowodzone przez Antoniego Hedę „Szarego” – wspierane przez grupy z Radomskiego, w tym oddziały Stefana Bembińskiego i Henryka Podkowińskiego – zdołały opanować pocztę i zablokować siły represji, a następnie przeprowadzić skuteczną akcję.

Plan zakładał precyzyjne uderzenie, które uniemożliwiłoby interwencję komunistycznych służb. Dzięki temu udało się uwolnić więźniów, a sam dowódca – jak wspominała później jego córka, Teresa Heda-Snopkiewicz – został w trakcie akcji ranny, ale ocalał. Konsekwencje zdrowotne towarzyszyły mu jednak przez resztę życia.

Antoni Heda „Szary” – żołnierz niezłomny

Antoni Heda urodził się w 1916 roku w rodzinie chłopskiej. Ukończył szkołę techniczną w Radomiu i pracował w fabryce zbrojeniowej w Starachowicach. Od lutego 1940 roku był członkiem Związku Walki Zbrojnej. Już w lipcu 1940 został aresztowany przez NKWD i skazany na 12 lat łagrów. Z obozu zbiegł w grudniu 1941 roku i wrócił do konspiracji.

Od 1942 roku pełnił funkcję komendanta Podobwodu Iłża AK, współpracując m.in. z Janem Piwnikiem „Ponurym”. Jego oddziały przeprowadziły wiele akcji przeciwko okupantowi, w tym rozbicie więzienia w Starachowicach 6 sierpnia 1943 roku, gdzie uwolniono około 80 więźniów, oraz w Końskich w nocy z 5 na 6 czerwca 1944 roku, kiedy wolność odzyskało 70 osadzonych. W czasie akcji „Burza” Heda dowodził II batalionem, a 8 października objął dowództwo pułku.

Po wojnie – represje i pamięć

Po rozbiciu więzienia w Kielcach Antoni Heda nadal działał w podziemiu niepodległościowym. Został aresztowany w Gdyni 27 lipca 1948 roku. 4 stycznia 1950 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach skazał go na karę śmierci, którą zamieniono później na dożywocie. Na wolność wyszedł w 1956 roku. W latach późniejszych angażował się w działalność opozycyjną, był też internowany w stanie wojennym. W 2006 roku awansowano go do stopnia generała brygady. Zmarł w 2008 roku.

Dlaczego to ważne dla Kielc?

Rozbicie więzienia w Kielcach to nie tylko karta z biografii jednego dowódcy – to wydarzenie, które pokazuje, że mieszkańcy regionu nie pogodzili się z nową okupacją i potrafili stawić opór. Dla dzisiejszych kielczan to lekcja historii, która uczy, czym jest odwaga i determinacja w walce o wolność. Obchody na Wzgórzu Zamkowym są okazją, by oddać hołd wszystkim, którzy w tamtych trudnych czasach ryzykowali życie.

Uroczystości rocznicowe to także moment, by przypomnieć sylwetkę Antoniego Hedy „Szarego” – człowieka, który mimo ran i represji pozostał wierny ideałom, za które walczył. Jego postawa może być inspiracją dla kolejnych pokoleń.